۱۳۹۶/۰۹/۲۴

آخرین اخبار

محمدعلی فروغی چهره چند بعدی و درخشان

title:محمدعلی فروغی چهره چند بعدی و درخشان "- http://anamnews.com" alt:"فروغی"

محمدعلی فروغی چهره چند بعدی و درخشان

آنام: محمدعلی فروغی، روشن‌فکر، مترجم، ادیب، فلسفه‌نگار، روزنامه‌نگار، سیاست‌مدار و دیپلمات و هم‌چنین نماینده‌ی مجلس، وزیر و نخست‌وزیر ایران بود.محمدعلی فروغی در ۱۲۴۵ هجری شمسی در تهران به دنیا آمد. پدر و نیاکانش بازرگان بودند. خانواده‌اش اهل فرهنگ بودند که در دیوان‌سالاری قاجار سمت‌های مهمی را عهده‌دار بودند. پدرش محمدحسین فروغی مشهور به ذکاءالملک اول از رجال صاحب‌نام و ادیب دوره‌ی قاجار به شمار می‌رفت و لقب فروغی را ناصرالدین‌شاه به او داد. پدر ِ فروغی، شاعر و مترجم بود و در زمینه‌های تاریخ، علوم سیاسی و فلسفه نیز محققی تراز اول در زمان خود محسوب می‌شده است. او یک بار که برای ناصرالدین‌شاه شعری سروده بود مقبول شاه افتاد و شاه نیز در عوض به او لقب فروغی داد.

محمدحسین خان در بیتی این ماجرا را این‌گونه سروده است:

فروغ یافت چو از مدج شاه گفته‌ی من

مرا خدیو معظم لقب فروغی داد

از فروغیِ پدر آثار فراوانی بر جا مانده است که از آن جمله می‌توان به «تاریخ اسکندر کبیر»، «غرایب زمین و عجایب آسمان»، «ترجمه‌ی نامه‌ی علی‌بن ابی‌طالب به مالک اشتر»، «تاریخ سلاطین ساسانی» و هم‌چنین ترجمه‌ی «سفر در هشتاد روز» ژول ورن اشاره کرد. فروغی ِ پدر در مدرسه‌ی دارلفنون، تاریخ عقاید فلسفه سیاسی از افلاطون تا ارسطو و تا عصر برگسون را تدریس می‌کرد. محمدعلی فروغی در چنین خانواده‌ای به دنیا آمد و تنها پنج سال داشت که نزد پدرش تحصیل آغاز کر پس از پایان تحصیلات اولیه به دارالفنون رفت و در آنجا تحصیل پزشکی کرد اما زمان زیادی نگذشت که پزشکی را نیمه‌کاره رها کرد و به تحصیل ادبیات و علوم سیاسی و فلسفه پرداخت. خود در این زمینه می‌گوید: «دیدم که طب را به این ترتیب نمی‌شد یاد گرفت. نه سالن تشریح داریم نه وسایل امروزی در اختیارمان است.» فروعی زبان‌های عربی و فرانسه را نیز فراگرفت.

او چند سالی معلم خصوصی احمدشاه قاجار بود و هم‌چنین برای چند سال نیز معلم دارالفنون و استاد مدرسه‌ی علوم سیاسی و مدیر آن بود. فروغی برای تدریس در این مدرسه کتاب‌هایی چون حقوق اساسی یا آداب مشروطیت دول را تالیف کرد و هم‌چنین دست به ترجمه‌ی کتاب «ثروت ملل» آدام اسمیت زد. فروغی تنها هجده سال سن داشت که به تدریس فلسفه و تاریخ در دارالفنون پرداخت. در سال ۱۲۷۸ شمسی، مدرسه‌ی علوم سیاسی به همت میرزا نصرالله خان مشیرالدوله تاسیس شد که ریاست آن با فروغی ِ پدر بود. محمد علی‌فروغی که بعدها به دستور محمدعلی‌شاه لقب «ذکاء‌الملک دوم» گرفته بود معاون این مدرسه شد. فروغی درباره ی مدرسه‌ی علوم سیاسی می‌نویسد:«از همان وقت که مدرسه علوم سیاسی تاسیس شد، من با آن مدرسه مربوط بودم، به مناسبت این‌که اولا مرحوم مشیرالدوله صدر اعظم رحلت کرده بود تدریس ادبیات فارسی را در مدرسه به والد من مرحوم ذکاء‌الملک فروغی محول کرده بود؛ ثانیا درس‌هایی که در مدرسه داده می‌شد هیچ‌کدام کتاب نداشت که دانشجویان بتوانند به توسط مراجعه به آن به فرا گرفتن درس‌هایی که از معلمی اخذ می‌کنند مدد برسانند. چون یکی از مواد که در مدرسه علوم سیاسی می‌بایست تدریس شود تاریخ بود که آن زمان اصلا تدریس آن در ایران معمول نبود می‌بایست از برای تاریخ هم کتاب تهیه شود و چون تاریخ را بر حسب معمول می‌خواستند از ملل قدیم مشرق شروع کنند، اول کتاب‌های تاریخی که در صدد تهیه آن بر آمدند، تاریخ ملل مشرق بود که اتفاقا تهیه آن را به من رجوع کردند و آن اول کتابی بود که برای مدرسه تهیه شد.»

فکر تاسیس مدرسه‌ی علوم سیاسی پیش‌تر نیز به فکر فروغی ِ پدر رسیده بود اما ناصرالدین‌شاه از تاسیس چنین مدرسه‌ای سخت در هراس بود. فروغی ِ پدر در این‌باره برای پسرش این‌گونه می‌نویسد: «[ناصرالدین شاه] از کلمه‌ی آزادی، دموکراسی و قانون خوشش نمی‌آمد و از روشن‌شدن اذهان جوانان ایرانی وحشت داشت. از این رو ما نمی‌توانستیم هر مطلبی که بوی آزادی‌طلبی دارد عنوان کنیم. در دوره ناصرالدین شاه اگر کسی اسم قانون می‌برد گرفتار حبس و تبعید و آزار می‌شد». موسی غنی‌نژاد اقتصاددان در مورد کتاب‌هایی که فروغی ترجمه کرده بود و در این مدرسه نیز تدریس می شد می‌گوید: «به‌رغم اینکه کتاب‌های مورد اشاره از منابع فرانسوی‌زبان ترجمه و اقتباس شده و همانند منابع اصلی در واقع آثار آکادمیک و درسی به شمار می‌روند، اما نظر به تازگی و کیفیت علمی مطالبی که در آنها آمده و اهمیت حیاتی آنها برای ایران در حال غلیان و تحول آن دوران، انتشار آنها را می‌توان نقطه عطفی در طرح اندیشه‌های مدرن سیاسی، اقتصادی در کشورمان به حساب آورد.» پس از پیروزی انقلاب مشروطه فروغی و پدرش قانون اساسی بلژیک را که ماخذ قانون اساسی مشروطه بود به فارسی ترجمه کردند.

 محمدعلی فروغی پس از صدور فرمان مشروطیت در قسمت دبیرخانه‌ی مجلس شروع به کار کرد و در دوره‌ی دوم مجلس که پس از استبداد صغیر و خلع محمدعلی‌شاه انجام گرفت نماینده‌ی مردم تهران شد و در سال  ۱۲۸۹ شمسی توانست به ریاست مجلس شورای ملی برگزیده بشود. پس از مدتی فروغی از ریاست مجلس کناره گرفت و در مقام نایب رئیس مجلس در کنار میرزا حسین‌خان موتمن‌الملک به کار خود ادامه داد. پس از انحلال مجلس دوم، فروغی در کابینه‌ی صمصام‌السطنه به مقام وزارت عدلیه رسید. در دوره‌ی سوم نیز فروغی به نمایندگی مردم تهران برگزیده شد. در سال ۱۲۹۳ میرزا حسین پیرنیا، وزارت عدلیه در کابینه‌ی خود را به فروغی سپرد. فروغی در سال ۱۲۹۸ شمسی به عضویت در هیئت نمایندگی ایران به کنفرانس صلح پاریس رفت و در این کنفرانس تلاش کرد دعاوی مالی و سیاسی ایران را که مولود جنگ جهانی اول بود مطرح کند. البته فروغی و تیمش در این دعوا نتیجه‌ی مثبتی نگرفتند و خسارات سنگین ایران در این جنگ هیچ‌گاه پرداخت نشد.

title:محمدعلی فروغی چهره چند بعدی و درخشان "- http://anamnews.com" alt:"فروغی"

در سال ۱۳۰۴ شمسی طرح نمایندگان مجلس مبنی بر خلع نظام قاجار به تصویب رسید و حکومت موقت به «رضاخان، سردار سپه» سپرده شد و فروغی نیز در همین روز نخست‌وزیر شد. او به تاسیس مجلس موسسان مبادرت ورزید و از جمله‌ی افرادی بود که سلطنت را با اصلاح چند اصل متمم قانون اساسی در خانواده‌ی پهلوی استمرار بخشید. فروغی به مدت شش ماه اولین نخست‌وزیر رضاشاه بود. فروغی بعدها نیز پست‌های سیاسی بسیاری پذیرفت. در سال ۱۳۰۶ به سمت سفیرکبیر ایران برای حل مسائل مرزی ایران و ترکیه شد که در این کار موفق نیز بود. فروغی در سال ۱۳۱۲ برای بار دوم نخست‌وزیر شد و تا سال ۱۳۱۴ در این سمت باقی ماند. پس از این فروغی به کارهای فرهنگی همت گمارد و آثار و ترجمه‌های ارزشمند بسیاری از خود بر جا گذاشت. فروغی علاوه بر کارهای سیاسی، کارهای فرهنگی و ادبی بسیاری به انجام رساند. علاوه بر تصحیح نوشته‌های کهن ادب فارسی، فروغی کتاب‌های بسیاری در زمینه‌های مختلف علوم انسانی ترجمه کرد و در این راه موجب شد که بسیاریاز واژه‌های پایه‌ای این علوم برای بار نخست در زبان فارسی ساخته بشود. موسی غنی‌نژاد در این‌باره می‌گوید: «تسلط مترجم و نگارنده (فروغی) به موضوعات مطرح شده در این دو اثر و معادل‌یابی‌های کاملاً به جا و ظریف برای اصطلاحات علمی که اغلب برای اولین بار به فارسی برگردانده شده، نشان‌دهنده فرهیختگی، وسعت معلومات و دقت نظر وی است.» محمدعلی فروغی سال‌ها بعد «فرهنگستان ایران» را تاسیس کرد. نخستین جلسه‌ی فرهنگستان روز دوشنبه ۱۲ خرداد ۱۳۱۴ در عمارت سابق دانشکده حقوق به ریاست محمدعلی فروغی که نخست‌وزیر وقت بود تشکیل شد و به مدت شش سال تا شهریور بیست فعالیت کرد.

داریوش آشوری، مترجم و نویسنده‌ی معاصر که در حوزه‌ی واژه‌سازی نیز پژوهش و کار کرده است در این‌باره می‌گوید: «برپاییِ فرهنگستانِ زبانِ فارسی در این دوران یکی از کارهای بزرگی بود که فروغی سرپرستی کرد و بر آن ریاست داشت. فروغی ادیب و زباندان برجسته‌ای نیز بود و ذوق و هنر نویسندگی داشت و ایده‌های روشنی در باره ضرورتِ نوسازی زبان فارسی و راه و روشِ آن. یکی-دو نسلِ پیش از فروغی اگرچه ضرورتِ ساده‌سازی زبانِ نوشتار را دریافته بودند، اما هنوز نتوانسته بودند برایِ غنی‌سازیِ واژگانیِ این زبان در جهتِ  پذیرشِ مفهوم‌های علمی و آنچه مربوط به دستاوردها و شیوه زندگانیِ مدرن است، کارِ نمایانی بکنند.

فروغی و کسانی دیگر از هم‌نسل‌هایِ او در این جهت گام‌های بلندتری برداشتند. و البته، فروغی با کارِ ماندگاری که در جهتِ برگرداندنِ فلسفه اروپایی به زبانِ فارسی کرد، زمینه یک دگرگونیِ سبکی را در این زمینه فراهم کرد که بسیار اثرگذار بود و نسل‌های بعدی از روش او بهره‌مند شدند.» («پرسش‌هایی در باره‌یِ زبان و ترجمه»، مهرنامه، شماره ۷، آذر ۱۳۸۹) از محمدعلی فروغی آثار بسیاری بر جا مانده است که از آن میان می‌توان به تاریخ ایران قدیم، تاریخ ساسانیان، حکمت سقراط و افلاطون، آئین سخنوری یا فن خطابه، و همین‌طور تصحیح متن‌های فارسی مانند کلیات سعدی، دیوان حافظ، رباعیات خیالم، خلاصه‌ی شاه‌نامه و مواعظ سعدی اشاره کرد. محمدعلی فروغی در سن ۶۵ سالگی در روز جمعه ۱۶ آذرماه ۱۳۲۱ بر اثر سکته‌ی قلبی در تهران درگذشت و در آرامگاه خانوادگی در آرامگاه «ابن بابویه» در شهر ری به خاک سپرده شد.

منبع

لینک کوتاه: https://goo.gl/sVi6XN

نوشته‌های مرتبط

نظری بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *